Phát triển nguồn cây giống gắn với bảo tồn nguồn gen
Phát triển cây dược liệu có giá trị kinh tế cao không chỉ là câu chuyện mở rộng diện tích canh tác. Với Sâm Lai Châu, duy trì chất lượng nguồn giống và bảo tồn nguồn gen bản địa là những yêu cầu quan trọng để phát triển sản xuất lâu dài.
Tại xã Tả Lèng, Hợp tác xã Bảo tồn và Phát triển Sâm núi Lai Châu đã xây dựng hệ thống vườn ươm phục vụ bảo tồn, nhân giống Sâm Lai Châu. Đơn vị có khoảng 3ha trồng sâm và 10 vườn ươm bảo tồn giống, với khả năng cung ứng khoảng 300.000 cây giống.
Vườn ươm phục vụ bảo tồn, nhân giống Sâm Lai Châu
Việc duy trì hệ thống vườn ươm vừa phục vụ nhu cầu phát triển vùng trồng, vừa tạo điều kiện cho hoạt động lưu giữ, nhân giống cây sâm bản địa. Tuy nhiên, để bảo tồn nguồn gen hiệu quả về lâu dài, việc nhân giống cần gắn với yêu cầu quản lý nguồn gốc và duy trì các đặc tính di truyền của vật liệu giống.
Ông Phạm Trung Ngọc, Chủ tịch Hợp tác xã Bảo tồn và Phát triển Sâm núi Lai Châu, chia sẻ: Trồng sâm phải mất từ 5-10 năm mới có sản phẩm. Ngay cả cây giống cũng cần ít nhất 5 năm để đảm bảo nguồn gen chuẩn. Ông cũng nhấn mạnh: Cây bố mẹ phải đủ 5 năm tuổi trở lên mới cho hạt tốt. Hạt phải đạt tỷ lệ nảy mầm 80-90% thì mới đảm bảo hiệu quả.
Những yêu cầu kỹ thuật này cho thấy việc phát triển cây giống cần được quan tâm ngay từ khâu lựa chọn vật liệu nhân giống. Đặc biệt, với cây dược liệu có chu kỳ sinh trưởng dài như Sâm Lai Châu, chất lượng giống là một trong những yếu tố quan trọng đối với quá trình phát triển vùng nguyên liệu.
Ứng dụng công nghệ để kiểm soát quy trình sản xuất
Bên cạnh công tác nhân giống, Hợp tác xã Bảo tồn và Phát triển Sâm núi Lai Châu từng bước ứng dụng khoa học kỹ thuật vào các công đoạn sản xuất, phù hợp với đặc điểm sinh trưởng của cây dược liệu.
Sâm là cây dược liệu đòi hỏi điều kiện sinh trưởng và chế độ chăm sóc phù hợp. Những yếu tố như độ ẩm, môi trường trồng và quy trình kỹ thuật có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của cây. Vì vậy, Hợp tác xã đã xây dựng hệ thống nhà màng, kết hợp sử dụng thiết bị đo độ ẩm để theo dõi điều kiện canh tác, hỗ trợ quá trình chăm sóc và quản lý vườn trồng. Cùng với đó, đơn vị từng bước đưa khoa học kỹ thuật vào các công đoạn sản xuất. Theo đại diện Hợp tác xã, việc ứng dụng công nghệ được chú trọng từ khâu trồng, chăm sóc đến thu hoạch, chế biến và đóng gói, hướng tới tăng cường tự động hóa và hoàn thiện quy trình sản xuất.
Hệ thống nhà màng và tưới tiêu tự động của Hợp tác xã
Điểm đáng chú ý của hướng phát triển này là việc kết hợp kinh nghiệm sản xuất với các công cụ kiểm soát kỹ thuật, giúp người trồng có thêm cơ sở để tổ chức chăm sóc cây phù hợp.
Trong phát triển dược liệu, ứng dụng công nghệ không nhất thiết chỉ thể hiện ở những dây chuyền quy mô lớn. Các giải pháp phục vụ nhân giống, giám sát điều kiện sinh trưởng và chuẩn hóa quy trình cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì chất lượng sản phẩm.
Tuy nhiên, phát triển cây sâm cũng đòi hỏi nguồn lực đầu tư đáng kể. Theo ông Ngọc, nguồn vốn lớn và quỹ đất sản xuất vẫn là những khó khăn trong quá trình phát triển cây sâm. Hợp tác xã mong muốn nhận được sự hỗ trợ về vốn, đất trồng và tăng cường phối hợp với các đơn vị nghiên cứu trong công tác nhân giống, bảo tồn nguồn gen Sâm Lai Châu.
Kết hợp bảo tồn với phát triển thương hiệu
Bên cạnh hoạt động sản xuất, bảo tồn và phát triển Sâm Lai Châu, xây dựng thương hiệu và tìm kiếm thị trường đang là yêu cầu đặt ra để đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng. Thời gian qua, Hợp tác xã đã chủ động sử dụng website và các nền tảng mạng xã hội để giới thiệu sản phẩm, đồng thời tham gia những chương trình xúc tiến thương mại, triển lãm và hoạt động quảng bá dược liệu.
Dù đã có những bước đi trong phát triển thị trường, việc nâng cao nhận diện thương hiệu vẫn còn nhiều thách thức. Theo đại diện Hợp tác xã, Sâm Lai Châu chưa được đông đảo người tiêu dùng biết đến, trong khi nguồn lực dành cho đầu tư sản xuất và mở rộng quy mô còn hạn chế.
Kết hợp bảo tồn nguồn gen, nâng cao chất lượng cây giống, ứng dụng công nghệ và phát triển thị trường đang mở ra hướng đi đáng chú ý cho Sâm Lai Châu
Thực tế này cho thấy, bên cạnh công tác bảo tồn và ứng dụng khoa học kỹ thuật, việc xây dựng thương hiệu cần được triển khai đồng bộ. Đặc biệt, đối với sản phẩm dược liệu, cung cấp thông tin minh bạch về nguồn gốc, quy trình sản xuất và chất lượng là yếu tố quan trọng để tạo dựng uy tín trên thị trường.
Từ mô hình tại xã Tả Lèng, việc kết hợp bảo tồn nguồn gen, nâng cao chất lượng cây giống, ứng dụng công nghệ và phát triển thị trường đang mở ra hướng đi đáng chú ý cho Sâm Lai Châu. Khi những hoạt động này được thực hiện đồng bộ, cây sâm bản địa sẽ có thêm điều kiện để phát huy giá trị, đóng góp vào phát triển kinh tế địa phương gắn với bảo tồn nguồn dược liệu quý./.